“Daşınmaz əmlak bazarında baş verən proseslər təkcə iqtisadi aktivlik deyil, eyni zamanda mülkiyyət hüquqlarının qorunması, investisiya təhlükəsizliyi və hüquqi sabitlik baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır”.
Bu sözləri İqtisadiyyat.az-a açıqlamasında Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının (AQP) və Azərbaycan Vəkillər Kollegiyasının üzvü Hüseyn Talıbov söyləyib.
Onun sözlərinə görə, son illər bu sahədə əməliyyatların artması, şəhərsalma dinamikasının genişlənməsi və hüquqi tənzimləmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi əmlak hüququnun aktuallığını daha da yüksəldib:
“Daşınmaz əmlak hüququnun praktiki icrası bir çox hallarda bir-biri ilə paralel işləyən hüquqi, iqtisadi və texniki komponentlərin vəhdətini tələb edir. Unutmaq lazım deyil ki, mülkiyyət hüququnun tam və düzgün rəsmiləşdirilməsi yalnız hüquqi prosedur deyil, eləcə də iqtisadi dəyərin qorunması və gələcək risklərin minimallaşdırılması baxımından əsas mexanizmdir. Müasir daşınmaz əmlak bazarında ən çox diqqət çəkən məqamlardan biri əməliyyatların strukturlaşması və sənədləşmə proseslərinin daha kompleks xarakter almasıdır. Bu, həm bazarın böyüməsi, həm də hüquqi tənzimləmələrin daha detallı mərhələyə keçməsi ilə birbaşa bağlıdır. Bu gün artıq təkcə alqı-satqı faktı deyil, həmin əməliyyatın hüquqi izi, qiymətləndirmə əsaslandırması və gələcəkdə yaranacaq hüquqi risklərin öncədən müəyyən edilməsi həlledici rol oynayır”.
Daşınmaz əmlak bazarındakı mövcud hüquqi problemlərdən danışan ekspert əlavə edib ki, bir sıra konkret və sistematik çətinliklər hələ də qalmaqdadır: “Ən çox rast gəlinən problemlərdən biri mülkiyyət hüquqlarının qeydiyyatında gecikmələr və bəzi hallarda sənədlərin hüquqi baxımdan tam uyğunlaşdırılmamasıdır. Eyni zamanda kadastr məlumat bazasında mövcud olan uyğunsuzluqlar, torpaq sahələrinin sərhədlərinin dəqiq müəyyən edilməməsi bir çox mübahisələrin yaranmasına səbəb olur.
Digər ciddi problem qanunsuz tikililərin və icazəsiz inşaatların hüquqi müstəviyə sonradan gətirilməsinin çətinliyidir ki, bu da həm bazar dəyərini, həm də hüquqi sabitliyi pozur. Miras yolu ilə keçən əmlaklarda sənədləşmə və bölüşdürmə proseslərinin uzunmüddətli məhkəmə mübahisələrinə çevrilməsi də praktiki olaraq geniş yayılıb. Bundan başqa, ipoteka və girov əməliyyatlarında qiymətləndirmə nəticələrinin bəzən bazar reallıqları ilə tam üst-üstə düşməməsi maliyyə institutları üçün risklər yaradır. Məhkəmə sistemində daşınmaz əmlakla bağlı işlərin çoxluğu və icra mexanizmlərindəki gecikmələr isə qərarların effektivliyini azaldır. Bu problemlərin bir qismi institusional koordinasiyanın zəifliyi, bir qismi isə məlumat bazalarının inteqrasiyasının tam təmin olunmaması ilə bağlıdır. Nəticə etibarilə, bu amillər bazarda qeyri-müəyyənlik yaradır və investisiya qərarlarına təsir göstərir”.
H.Talıbovun sözlərinə görə, beynəlxalq təcrübədə daşınmaz əmlak bazarının dayanıqlılığı üç əsas sütun üzərində formalaşır: “Şəffaf hüquqi mühit, obyektiv qiymətləndirmə mexanizmləri və effektiv icra institutları. Azərbaycan bazarında da bu istiqamətdə paralel inkişaf dinamikası müşahidə olunur və bu, ümumi investisiya mühitinə müsbət təsir göstərir. Son illərdə müşahidə olunan əsas tendensiyalardan biri odur ki, əmlakın dəyərinin müəyyənləşdirilməsi artıq yalnız bazar yanaşması ilə deyil, daha geniş analitik və hüquqi çərçivə daxilində həyata keçirilir. Bu isə qərarların daha əsaslandırılmış və dayanıqlı olmasına imkan yaradır. Əmlak hüququnun effektiv işləməsi üçün əsas şərtlərdən biri informasiya şəffaflığıdır. Bazar iştirakçıları üçün obyektiv məlumat bazasının mövcudluğu, əməliyyatların hüquqi baxımdan düzgün rəsmiləşdirilməsi və risklərin əvvəlcədən qiymətləndirilməsi ümumi iqtisadi sabitliyə birbaşa təsir edən amillərdir. Bu prosesdə hüquqşünaslar, qiymətləndiricilər və digər peşəkar institutlar arasında koordinasiya xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir yanaşma ondan ibarətdir ki, daşınmaz əmlak əməliyyatları artıq tək bir sahənin çərçivəsində deyil, çoxşaxəli əməkdaşlıq mühitində formalaşır. Bu isə nəticə etibarilə daha etibarlı və proqnozlaşdırıla bilən bazar yaradır” – müsahibimiz vurğulayıb.
Ekspert edib ki, hüquqi mədəniyyətin inkişafı və əmlak bazarında iştirakçıların maarifləndirilməsi uzunmüddətli sabitliyin əsas şərtlərindəndir: “Hər bir əməliyyatın arxasında yalnız iqtisadi deyil, həm də hüquqi məsuliyyət dayanır. Bu məsuliyyətin düzgün dərk edilməsi bazarın sağlam inkişafına xidmət edir. Daşınmaz əmlak sektorunda davam edən institusional islahatlar və peşəkar standartların təkmilləşdirilməsi gələcəkdə daha dayanıqlı və şəffaf bazar modelinin formalaşmasına zəmin yaradır – deyə, Hüseyn Talıbov fikrini tamamlayıb.
